Ευρωπαϊκός πόλεμος για τύπωμα χρήματος

Όσοι διασχίζουν το λόμπι της Bundesbank, της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας, στη Φρανκφούρτη, θα συναντήσουν ένα κορνιζαρισμένο χαρτονόμισμα του ενός τρισεκατομμυρίου ράιχσμαρκ. Αυτό το ενθύμιο της θλιβερής περιόδου του γερμανικού υπερπληθωρισμού, αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο στην εφαρμογή του σχεδίου, που αναγνωρίζεται από τους κορυφαίους οικονομολόγους του κόσμου ως η μοναδική εναπομένουσα ελπίδα για τη σωτηρία του ευρώ. Του σχεδίου που ζητά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να ακολουθήσει το παράδειγμα της Τράπεζας της Αγγλίας και της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve), και να αγοράσει τα ομόλογα των καταχρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης. Ουσιαστικά, να τυπώσει χρήμα.

Ο μέσος Γερμανός δεν είχε γεννηθεί το 1923, όταν ο πληθωρισμός στη χώρα άγγιξε το 105.700.000.000%. Τότε που χρειάζονταν 4,2 δισ. ράιχσμαρκ για την αγορά ενός και μόνο δολαρίου. Η θύμηση της εποχής του αποπληθωρισμού μπορεί να έχει πια πεθάνει, όμως, η συλλογική μνήμη παραμένει βαθιά ριζωμένη στο DNA των Γερμανών.

Ο μοναδικός λόγος για τον οποίο δέχτηκαν να εγκαταλείψουν το λατρεμένο τους μάρκο – το σύμβολο της οικονομικής αναγέννησης μιας χώρας που καταστράφηκε από τον πληθωρισμό – ήταν γιατί τους υποσχέθηκαν ότι η νομισματική ένωση του ευρώ θα χτιζόταν πάνω στα θεμέλια της τότε πανίσχυρης Bundesbank. Έτσι, ο στόχος της σταθερότητας των τιμών και της διατήρησης του πληθωρισμού στο 2%, έγινε μοναδική αποστολή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η οποία, εξάλλου, για προφανείς λόγους συμβολισμού, εδρεύει στη Φρανκφούρτη.

Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο που οι Γερμανοί δεν θέλουν ούτε να ακούσουν όσους ζητούν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να γίνει το τελευταίο ανάχωμα της Ευρώπης απέναντι στην κρίση, ο δανειστής έσχατης ανάγκης.

Έπειτα και από την αποτυχία των Ευρωπαίων να ενισχύσουν τη δύναμη πυρός του ευρωπαϊκού μηχανισμού διάσωσης EFSF στο 1 τρισ. ευρώ, η αγορά στρέφει πια τα βέλη της σε χώρες που, κατά κοινή ομολογία, θεωρούνται πολύ μεγάλες για να καταρρεύσουν, αλλά και πολύ μεγάλες για να διασωθούν.

Χωρίς κάποιο πειστικό σχέδιο σωτηρίας ή, έστω, ένα επαρκές δίχτυ προστασίας, η επίθεση στα ομόλογα της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας είναι ένα σίγουρο στοίχημα για τα hedge funds, τους vigilantes και τις υπόλοιπες δυνάμεις των αγορών, που αναζητούν το κέρδος στην κρίση χρέους.

Το «μπαζούκα»

Με δεδομένο ότι η Ευρώπη έχασε κάθε ευκαιρία που είχε για να αντιμετωπίσει την κρίση, σήμερα δεν υπάρχει άλλη λύση από τη χρήση του «μπαζούκα» της ΕΚΤ. Αντιμέτωπη με τις αυξανόμενες εντάσεις στις αγορές ομολόγων, η κεντρική τράπεζα επανενεργοποίησε, από τον Αύγουστο, το αμφιλεγόμενο πρόγραμμα παρεμβάσεων στις δευτερογενείς αγορές. Από τον Μάιο του 2010, όταν το έθεσε σε ισχύ για πρώτη φορά, η ΕΚΤ έχει αγοράσει κρατικά ομόλογα συνολικού ύψους 187 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για τίτλους των χωρών που βρέθηκαν αντιμέτωπες με την επίθεση των αγορών. Δηλαδή, της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και, τελευταία, της Ιταλίας. Όμως, πιστή στον στόχο της διατήρησης της σταθερότητας των τιμών, η ΕΚΤ φροντίζει πάντα να «αποστειρώνει» αυτές τις αγορές.

Ουσιαστικά, να αφαιρεί από το σύστημα ρευστότητα ίση με εκείνη που έριξε με τις αγορές ομολόγων της, προκειμένου να αντισταθμίζει τις πληθωριστικές επιπτώσεις τους.

Πρακτικά, με τον τρόπο αυτό, οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ δεν ισοδυναμούν με το τύπωμα χρήματος. Όμως, μέρα με τη μέρα, η αγορά ξεσκεπάζει την ανεπάρκεια του προγράμματος της ΕΚΤ μπροστά στην πραγματική έκταση της κρίσης. Έστω κι αν δαπάνησε περίπου 10 δισ. ευρώ μέσα σε μία εβδομάδα για τη στήριξη των ομολόγων της Ιταλίας, η κεντρική τράπεζα δεν κατάφερε να κρατήσει τις αποδόσεις τους μακριά από το όριο επιφυλακής, 7%.

Οι αναλυτές επιμένουν ότι μόνο μια σαφής δέσμευση της ΕΚΤ για την εγγύηση του συνόλου των χρεών της Ευρωζώνης, είναι ικανή να δώσει οριστικό τέλος στην κρίση. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της JP Morgan, η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να ρίξει στην αγορά τουλάχιστον 1 τρισ. ευρώ.

Συγκεκριμένα, θα πρέπει να δηλώσει διατεθειμένη να αγοράσει το σύνολο των ιταλικών και ισπανικών ομολόγων, που βρίσκονται στα χέρια ξένων επενδυτών. Δηλαδή, τουλάχιστον 750 δισ. και 220 δισ. ευρώ αντίστοιχα. Αν η αγορά θεωρήσει ότι όλες οι ανάγκες αναχρηματοδότησης των δύο αυτών χωρών είναι εγγυημένες, τότε, ούτε το ισχυρότερο και πλουσιότερο hedge fund του πλανήτη δεν θα μπορεί πια να στήσει το trade κατά των ευρωπαϊκών ομολόγων.

Πιέσεις από παντού

Αυτό είναι το σχέδιο που προωθεί, αυτή τη στιγμή, στην Ευρώπη, η Γαλλία. Προς αυτή την κατεύθυνση πιέζει τους Ευρωπαίους και ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα. «Η ΕΚΤ μπορεί να γίνει το πραγματικό τείχος προστασίας», δήλωσε ο πρόεδρος της Πορτογαλίας, Ανίμπαλ Σίλβα. Την ίδια άποψη έχει και ο Ιρλανδός πρωθυπουργός, Έντα Κένι. Όμως, κατά τις πρόσφατες επαφές του τελευταίου με τη Γερμανίδα καγκελάριο, η ανταπόκρισή της ήταν κάθε άλλο παρά θετική.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, που θα μειώσουν τα χρέη των χωρών της περιφέρειας μέσα σε ένα βράδυ, επιμένει η Άνγκελα Μέρκελ. «Αν οι πολιτικοί πιστεύουν ότι η ΕΚΤ μπορεί να λύσει το πρόβλημα των αδυναμιών του ευρώ, τότε, προσπαθούν να πείσουν τους εαυτούς τους για κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί», δήλωσε την Πέμπτη. Κάτι τέτοιο θα ήταν η λάθος λύση, την οποία η Ευρώπη θα πληρώσει ακριβά, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, συνηγορεί ο υπουργός Οικονομικών της, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.

Η Μέρκελ έχει στο πλευρό της τις χώρες του γερμανικού μπλοκ, όπως είναι η Ολλανδία και η Φινλανδία, καθώς και τον νέο πρόεδρο της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι. «Τι σας κάνει να πιστεύετε ότι αυτό που χρειάζεται για να κρατηθεί ενωμένη η Ευρωζώνη είναι να γίνει η ΕΚΤ δανειστής έσχατης ανάγκης;», ήταν η απάντησή του σε σχετική ερώτηση δημοσιογράφου, κατά την πρώτη συνέντευξη Τύπου της ΕΚΤ, αφότου ανέλαβε τα νέα καθήκοντά του.

Κάνει πίσω η Μέρκελ για την ΕΚΤ;

«Θεωρούν ότι οι αγορές κρατικών ομολόγων από τις κεντρικές τράπεζες είναι σαν βρισιά μέσα σε εκκλησία. Απλά δεν το κάνουν». Όπως εξηγεί ο Βίλεμ Μπάιτερ, επικεφαλής οικονομολόγος της Citigroup και άριστος γνώστης του τρόπου λειτουργίας των κεντρικών τραπεζών, ο προτεινόμενος ρόλος της ΕΚΤ ως δανειστή έσχατης ανάγκης αποτελεί θέμα ταμπού για την Ευρώπη.

Πρόκειται, όμως, για ένα ταμπού που σιγά-σιγά θα καταρριφθεί; Τις τελευταίες ημέρες, εμφανίζονται κάποιες ρωγμές στο μέχρι πρότινος αρραγές μέτωπο της γερμανικής αντίστασης. Οι λεγόμενοι σοφοί της Γερμανίας, οι οικονομικοί σύμβουλοι της κυβέρνησης, είναι πια διχασμένοι επί του θέματος. Ένας από αυτούς, ο Πίτερ Μπόφιγκερ, παραδέχτηκε ότι η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή. «Αν δεν μπορούν να το κάνουν οι πολιτικοί, τότε η ΕΚΤ θα πρέπει να κάνει ό,τι μπορεί για να φέρει το κόστος δανεισμού σε πιο λογικά επίπεδα», είπε.

Η αγορά ομολόγων από την ΕΚΤ είναι «θανάσιμο αμάρτημα», επιμένει ο επικεφαλής των σοφών, Βόλφγκανγκ Φραντς. Δεν είναι μόνο ο κίνδυνος του πληθωρισμού που τρομάζει τον ακαδημαϊκό, αλλά και ο λεγόμενος ηθικός κίνδυνος. Ότι, δηλαδή, μόλις διασωθούν από την ΕΚΤ, οι χώρες της περιφέρειας θα χαλαρώσουν τις προσπάθειες για μεταρρυθμίσεις.

Πάντως, ο βρετανικός Guardian θεωρεί ότι ακόμα και η ίδια η Μέρκελ έχει αρχίσει πια να αποδέχεται ότι η παρέμβαση της ΕΚΤ είναι η μοναδική λύση στην κρίση. Όμως, δεν μπορεί ακόμα να το παραδεχτεί δημόσια, αναφέρει το δημοσίευμα. Η Bundesbank, με την εμμονή της για σταθερότητα των τιμών, εμφανίζεται απομονωμένη τόσο μέσα στα γερμανικά σύνορα, όσο και στην Ευρωζώνη.

Καθόλου τυχαία δεν θα πρέπει να θεωρείται η τοποθέτηση του επικεφαλής οικονομολόγου της Deutsche Bank, με δεδομένη τη στενή σχέση της Μέρκελ με τον επικεφαλής της τράπεζας Γιόζεφ Άκερμαν και τον ρόλο που αυτός έχει παίξει στα διάφορα στάδια της κρίσης. Αφού οι Ευρωπαίοι δεν μπόρεσαν να βρουν μια λύση μέσω του EFSF, τότε δεν μένει παρά να αναλάβει η ΕΚΤ, είπε ο Τόμας Μάγιερ, της Deutsche Bank.

Υπερβολικοί οι φόβοι για τον πληθωρισμό

Ανάλυση της JP Morgan καταρρίπτει το βασικό επιχείρημα κατά της νομισματοποίησης των χρεών της Ευρωζώνης. Το χρήμα που θα πρέπει να τυπωθεί, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κρίση, δεν συνιστά σημαντική πληθωριστική απειλή, διαπίστωσαν οι αναλυτές του οίκου. Σύμφωνα με την JP Morgan, ακόμα κι αν η ΕΚΤ ρίξει 1 τρισ. ευρώ στις αγορές, αυτό δεν θα αντιστοιχεί παρά μόλις στο 2% της παγκόσμιας προσφοράς χρήματος.

Όπως εξηγεί ο αμερικανικός οίκος, την ώρα που τόσο η Τράπεζα της Αγγλίας όσο και η Federal Reserve τυπώνουν χρήμα για να αντιμετωπίσουν τις εντάσεις στην αγορά και στην πραγματική οικονομία, οι δράσεις της ΕΚΤ είναι πολύ περιορισμένες. Το πρόγραμμα παρεμβάσεών της στις δευτερογενείς αγορές ομολόγων αντιστοιχεί μόλις στο 2% του συνολικού ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Και αυτό, την ώρα που οι άλλες κεντρικές τράπεζες έχουν δαπανήσει επταπλάσια ποσά, έστω κι αν καλούνται να αντιμετωπίσουν λιγότερο πιεστικές καταστάσεις.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των αναλυτών, η ΕΚΤ θα πρέπει να ρίξει στην αγορά ομολόγων τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ το 2012, για να καταφέρει, τουλάχιστον, να λειτουργήσει πυροσβεστικά. Ουσιαστικά, θα πρέπει να αναχρηματοδοτήσει το σύνολο των ομολόγων της Ισπανίας και της Ιταλίας που λήγουν, όπως και τα ελλείμματά τους για το 2012. Ακόμα πιο πειστικό θα είναι το ανάχωμα της ΕΚΤ απέναντι στην κρίση, αν η κεντρική τράπεζα του Ντράγκι διαθέσει 700 δισ. ευρώ. Δηλαδή, αν αγοράσει το σύνολο των ομολόγων της περιφέρειας που βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια των ευρωπαϊκών τραπεζών.

Πάντως, ακόμα και με ένα πρόγραμμα 700 δισ. ευρώ, η παρέμβαση της ΕΚΤ δεν θα αντιστοιχεί παρά στο 9% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Θα είναι, δηλαδή, μεγαλύτερη από εκείνη που πραγματοποιεί η Τράπεζα της Ιαπωνίας, αλλά πολύ μικρότερη από αυτές της Fed, της Τράπεζας της Αγγλίας και της κεντρικής τράπεζας της Ελβετίας.

«Σε δύο χρόνια από σήμερα, και αν υποθέσουμε ότι η Ευρωζώνη θα αναπτύσσεται με υγιείς ρυθμούς, η ΕΚΤ ενδεχομένως να έχει μπροστά της ένα πρόβλημα πληθωρισμού και σταθερότητας του νομίσματος, εξαιτίας της αγοράς των ομολόγων αυτών. Όμως, το ίδιο πρόβλημα θα έχουν η Fed και η Τράπεζα της Αγγλίας», καταλήγουν οι αναλυτές της JP Morgan. Αν η ΕΚΤ έχει ένα λόγο να ανησυχεί, αυτός δεν θα πρέπει να είναι ο πληθωρισμός, αλλά η αρμονία στις σχέσεις μεταξύ των χωρών του ευρώ, τονίζουν.

Με το ένα πόδι έξω στον γκρεμό και η Γαλλία… 

Ουδείς μπορεί σήμερα να ισχυριστεί ότι αυτή η κρίση είναι, αποκλειστικά, πρόβλημα της περιφέρειας και των δημοσιονομικά απείθαρχων του ευρώ. Η Γαλλία, για παράδειγμα, μπορεί να έχει χρέος 1,7 τρισ. ευρώ. Όμως, αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 85% του ΑΕΠ της. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ενταχθεί στην ίδια κατηγορία με τις καταχρεωμένες χώρες της ευρωπεριφέρειας.

Ωστόσο, το πλέγμα αλληλεξαρτήσεων, που διαμορφώθηκε στα χρόνια της ευρωπαϊκής ενοποίησης, σημαίνει ότι αυτό το ντόμινο δεν θα σταματήσει, προτού φτάσει στην καρδιά της Ευρωζώνης. Έτσι, εάν η Ιταλία αντιμετωπίσει δυσκολίες στην αποπληρωμή του, ύψους 1,9 τρισ. ευρώ, χρέους της (σενάριο πολύ ρεαλιστικό, πλέον, αφού το κόστος δανεισμού κινείται επίμονα πάνω από τα όρια συναγερμού του 7%), οι γαλλικές τράπεζες θα χρειαστούν τεράστια ποσά από το κράτος, προκειμένου να μείνουν στον αφρό.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, το γαλλικό τραπεζικό σύστημα εμφανίζει έκθεση 106 δισ. ευρώ στο ιταλικό κρατικό χρέος. Από την άλλη, ένα πακέτο κρατικών ενισχύσεων για τις γαλλικές τράπεζες θα έδινε τη χαριστική βολή στο ΑΑΑ του Παρισιού. Που, έτσι κι αλλιώς, κρέμεται από μια κλωστή. Όμως, αυτό το ΑΑΑ αποτελεί, ουσιαστικά, το τελευταίο ανάχωμα της Ευρώπης απέναντι στην κρίση. Για να λειτουργήσει όπως έχει σχεδιαστεί, ο ευρωπαϊκός μηχανισμός διάσωσης EFSF απαιτεί τη στήριξη τουλάχιστον δύο μεγάλων οικονομιών με αξιολόγηση ΑΑΑ: της Γερμανίας και της Γαλλίας.

Η Ευρώπη μένει πια χωρίς δίχτυ προστασίας απέναντι στην κρίση. Όσοι καλούνται να πάρουν τις αποφάσεις, δεν έχουν την απαιτούμενη φαντασία. Την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα είχε συμβουλέψει τους Ευρωπαίους ομολόγους του να επιστρατεύσουν. Αντ’ αυτού, η πολιτική ελίτ της Γηραιάς Ηπείρου επιμένει να πετά το μπαλάκι των ευθυνών αλλού, και να εθελοτυφλεί μπροστά στην έκταση της κρίσης.

Μέσω των τραπεζών η μετάδοση του ιού στις αναδυόμενες χώρες

Την ώρα που η κρίση χρέους προελαύνει προς τον πυρήνα του ευρώ, οι τράπεζες γίνονται το μέσο μετάδοσής της και στις αναδυόμενες χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. Σε χώρες που, παραδοσιακά, εμφανίζουν χαμηλό δημόσιο χρέος.

Η Ουγγαρία βρίσκεται, τις τελευταίες ημέρες, σε κόκκινο συναγερμό, μετά την απειλή της Standard & Poor’s να υποβαθμίσει την πιστοληπτική της ικανότητα στην κατηγορία junk. Ο οίκος έθεσε υπό αναθεώρηση την αξιολόγηση ΒΒΒ- της χώρας, επικαλούμενος τους αυξανόμενους κινδύνους για τη χρηματοοικονομική αξιοπιστία της και την επιδείνωση του οικονομικού περιβάλλοντος. Το φιορίνι της Ουγγαρίας και η κορόνα της Τσεχίας ήταν τα δύο χειρότερα σε επιδόσεις νομίσματα του κόσμου τον περασμένο μήνα, χάνοντας το 8,8% και το 5,9% της αξίας τους αντίστοιχα. Ακολούθησε το δηνάριο της Σερβίας με πτώση 4,8% και το ζλότι της Πολωνίας με 4,5%.

Οι χώρες, που βίωσαν σημαντικές αναταράξεις από τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008, απειλούνται τώρα με ένα νέο επεισόδιο πιστωτικής ασφυξίας, αφού τα χρηματοοικονομικά τους συστήματα ελέγχονται, σε μεγάλο βαθμό, από τους τραπεζικούς κολοσσούς της Δυτικής Ευρώπης. Η Morgan Stanley προβλέπει ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα συρρικνώσουν τους ισολογισμούς τους κατά 2,5 τρισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια, προκειμένου να συμμορφωθούν με τους αυστηρότερους κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας. Οι μονάδες τους στη ΝΑ. Ευρώπη βρίσκονται ψηλά στη λίστα των assets, που θα πουληθούν σε ένα μεγάλο παζάρι.

Οι αναλυτές της Nomura προειδοποιούν για «ανησυχητικές επιπτώσεις στη ΝΑ. Ευρώπη, κυρίως στη Βουλγαρία, τη Σερβία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία, με δεδομένο τόσο το μέγεθος των περιουσιακών στοιχείων που εμπλέκονται όσο και τις εντάσεις στην αγορά».

Της Κορίνας Σαμάρκου

Gallery | This entry was posted in Bankers, Politics and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s