«Η ύφεση μπορεί να βλάψει, αλλά η λιτότητα σκοτώνει»

Στις ΗΠΑ, πάνω από πέντε εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη. Στην Ελλάδα, υπάρχει μια αύξηση κατά 200% σε περιπτώσεις HIV. Και σε ορισμένες από τις περισσότερο πληγείσες χώρες, τα ποσοστά αυτοκτονιών έχουν αυξηθεί. Ο David Stuckler, συγγραφέας μαζί με τον Sanjay Basu, ενός νέου, ιδιαίτερα ενδιαφέροντος βιβλίου με τίτλο «The Body Economic: Why Austerity Kills» («Το σώμα της οικονομίας: Γιατί η λιτότητα σκοτώνει»), υποστηρίζει ότι τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους.

Τα προγράμματα λιτότητας που εφαρμόζουν οι δυτικές κυβερνήσεις στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 προορίζονταν, φυσικά, ως μία λύση, μια σκληρή αλλά αναγκαία πορεία προς την ανακούφιση των συμπτωμάτων των ελλειμμάτων και των χρεών. Αλλά, όπως ισχυρίζεται ο David Stuckler, αν η λιτότητα ήταν σαν μια κλινική δοκιμή, «θα είχε διακοπεί. Τα αποδεικτικά στοιχεία των θανατηφόρων παρενεργειών της – των σημαντικών επιπτώσεων των οικονομικών επιλογών στην υγεία – είναι συντριπτικά».

au5Ο Stuckler μιλάει ήπια και με μέτρο, ως ακαδημαϊκός, καθώς είναι ένας κορυφαίος ειδικός στην οικονομία της υγείας, με μάστερ στη δημόσια υγεία από το Yale και διδακτορικό από το Κέμπριτζ, ενώ είναι επικεφαλής ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Αλλά το μήνυμά του στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι εντυπωσιακό, καθώς υποστηρίζεται από μια δεκαετή έρευνα και βασίζεται σε μια σειρά από δημόσια στοιχεία.

Ο Stuckler λέει ωμά, «η ύφεση μπορεί να βλάψει. Όμως η λιτότητα σκοτώνει». Μαζί με τον συνάδελφό του Sanjay Basu, επίκουρο καθηγητή της ιατρικής και επιδημιολόγο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, παρουσιάζουν τις «καταστροφικές συνέπειες» της λιτότητας για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Η μάζα των δεδομένων που έχουν συγκεντρώσει αποκαλύπτει ότι έχουν καταγραφεί στις δύο ηπείρους περισσότερες από 10.000 επιπλέον αυτοκτονίες και ένα εκατομμύριο πρόσθετες περιπτώσεις κατάθλιψης, από τη στιγμή που οι κυβερνήσεις άρχισαν να εφαρμόζουν προγράμματα λιτότητας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πάνω από πέντε εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν χάσει την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη από την έναρξη της ύφεσης, κυρίως επειδή όταν έχασαν τις δουλειές τους, έχασαν και την ασφάλιση υγείας τους. Και στο Ηνωμένο Βασίλειο, 10.000 οικογένειες έχουν μείνει άστεγες μετά τις περικοπές των παροχών στέγασης.

Ελλάδα: η πιο ακραία περίπτωση

Η πιο ακραία περίπτωση, λέει ο Stuckler,  είναι η Ελλάδα. «Εκεί, η λιτότητα για την επίτευξη των στόχων που έθεσε η τρόικα οδηγεί τη δημόσια υγεία σε καταστροφή. Η Ελλάδα έχει κάνει περικοπές στο σύστημα υγείας της κατά περισσότερο από 40%. Όπως το έθεσε ο υπουργός, “αυτές δεν είναι περικοπές με νυστέρι, αλλά με μπαλτά”». Ακόμη χειρότερα, οι εν λόγω περικοπές δεν έχουν αποφασιστεί «από γιατρούς και επαγγελματίες της υγείας, αλλά από οικονομολόγους και οικονομικούς διευθυντές. Το σχέδιο ήταν απλά να μειωθούν οι δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη στο 6% του ΑΕΠ. Από πού προέκυψε αυτός ο αριθμός; Είναι μικρότερος  από το Ηνωμένο Βασίλειο, μικρότερος από τη Γερμανία και από τις ΗΠΑ».

Οι συνέπειες είναι δραματικές. Οι περικοπές στα προγράμματα πρόληψης του HIV είχαν ως αποτέλεσμα μια αύξηση 200% του ιού στην Ελλάδα, εξαιτίας της απότομης αύξησης στην ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών, του υψηλού ποσοστού ανεργίας των νέων και της απότομης αύξησης του αριθμού των αστέγων. Όσον αφορά τις «οικονομικές αυτοκτονίες», η Ελλάδα έχει πάει από το ένα άκρο στο άλλο. Είχε ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στην Ευρώπη και έχει αύξηση 60%.

Σε γενικές γραμμές, κάθε αυτοκτονία αντιστοιχεί σε περίπου 10 απόπειρες και – αυτό ποικίλλει από χώρα σε χώρα – σε 100 με 1.000 νέα κρούσματα κατάθλιψης. Στην Ελλάδα, λέει ο Stuckler, «αυτό αντανακλάται στις έρευνες που δείχνουν διπλασιασμό των περιπτώσεων κατάθλιψης: στις ψυχιατρικές υπηρεσίες λένε ότι είναι  πιεσμένοι. Στις φιλανθρωπικές γραμμές βοήθειας αναφέρουν τεράστιες αυξήσεις στις κλήσεις».

Το σύστημα υγείας της χώρας έχει «αποτύχει παταγωδώς να διαχειριστεί ή να αντιμετωπίσει τις απειλές» σημειώνει ο Stuckler. «Υπήρξαν σημαντικές περικοπές σε πολλούς τομείς των νοσοκομείων. Σε πολλά υπάρχει έλλειψη από χειρουργικά γάντια και τον πιο βασικό εξοπλισμό. Περισσότερα από 200 φάρμακα έχουν αποσυρθεί από τα φαρμακεία που δεν μπορούν να τα πληρώσουν. Όταν κόβεις με τον μπαλτά, κόβεις λίπος και άπαχο. Τελικά, ο ασθενής βγαίνει χαμένος».

Αυτά τα φαινόμενα, σημειώνει, «είναι μόνο μερικές από τις συνέπειες που βλέπουμε. Και με όλη αυτή τη συσσώρευση των στατιστικών στοιχείων, υπάρχει μια σχέση αιτίας-αιτιατού με τα μέτρα λιτότητας. Αυτά τα θέματα προέκυψαν όχι όταν η ύφεση έπληξε την Ελλάδα, αλλά με τη λιτότητα».

«Πολιτική επιλογή»

Οι δύο συγγραφείς εξέτασαν τα στοιχεία από τις μεγάλες οικονομικές ανατροπές στο παρελθόν: τη Μεγάλη Ύφεση στις ΗΠΑ, τη βίαιη μετάβαση από την μετα-κομμουνιστική Ρωσία σε μια οικονομία της αγοράς, την τραπεζική κρίση της Σουηδίας στις αρχές του 1990, την πανωλεθρία στην Ανατολική Ασία στα τέλη του ’90 και τις επίπονες εργασιακές μεταρρυθμίσεις στην αγορά στις αρχές του τρέχοντος αιώνα στη Γερμανία. «Ψάχναμε πώς η αύξηση της ανεργίας, η οποία αποτελεί ένα δείκτη της ύφεσης, επηρέασε την υγεία των ανθρώπων. Βρήκαμε πως οι αυτοκτονίες τείνουν να αυξάνονται. Θέλαμε να δούμε αν υπήρχε ένας τρόπος για να προληφθούν αυτές οι αυτοκτονίες» λέει ο  Stuckler. Σύντομα έγινε σαφές «ότι υπάρχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ των χωρών» συνεχίζει. «Σε ορισμένες χώρες, οι πολιτικοί διαχειρίζονται τις συνέπειες της ύφεσης, εμποδίζοντας την αύξηση των αυτοκτονιών και της κατάθλιψης. Σε άλλες περιπτώσεις, υπήρχε μια πολύ στενή σχέση ανάμεσα στα  σκαμπανεβάσματα της οικονομίας και τα ποσοστά αυτοκτονιών».

Οι επενδύσεις σε εντατικά προγράμματα που βοηθούν τους ανθρώπους να επιστρέψουν στην εργασία τους είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες στη Σουηδία (όπου αυτοκτονίες στην πραγματικότητα μειώθηκαν κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης), αλλά είναι επίσης αποτελεσματικές και στη Γερμανία.

Η διατήρηση των δαπανών για ευρύτερη κοινωνική προστασία και τα προγράμματα πρόνοιας βοήθησαν επίσης: η ανάλυση των δεδομένων από τη Μεγάλη  Ύφεση του 1930 στις ΗΠΑ έδειξε ότι κάθε επιπλέον $ 100 στις πολιτείες που υιοθέτησαν το αμερικανικό New Deal οδήγησαν σε περίπου 20 λιγότερους θανάτους ανά 1.000 γεννήσεις, τέσσερις λιγότερες αυτοκτονίες ανά 100.000 άτομα και 18 λιγότερους θανάτους από πνευμονία ανά 100.000 άτομα. «Όταν αυτή η ύφεση ξεκίνησε, αρχίσαμε να βλέπουμε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται» λέει ο Stuckler. «Στην Ισπανία, για παράδειγμα, όπου υπήρχε μικρή επένδυση στο πρόγραμμα εργασίας, είδαμε μια απότομη άνοδο στις αυτοκτονίες. Στη Φινλανδία, την Ισλανδία, τις χώρες που έλαβαν μέτρα για να προστατεύσουν τους ανθρώπους τους σε δύσκολους καιρούς, δεν υπήρχαν αισθητές επιπτώσεις στα ποσοστά αυτοκτονίας ή σε άλλα προβλήματα υγείας. «Νομίζω λοιπόν ότι πραγματικά παρατηρήσαμε πως αυτές οι συνέπειες δεν ήταν αναπόφευκτες στο 2008 ή το 2009, στις αρχές της ύφεσης. Συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό που συμβαίνει σε περιόδους ύφεσης εξαρτάται, ουσιαστικά, από το πώς οι πολιτικοί ανταποκρίνονται». Η φτωχότερη δημόσια υγεία, με άλλα λόγια, δεν είναι μια αναπόφευκτη συνέπεια της οικονομικής κρίσης αλλά μια πολιτική επιλογή – από την κυβέρνηση της ενδιαφερόμενης χώρας ή, στην περίπτωση του νότιου τμήματος της ευρωζώνης, από την ΕΕ, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζα και του ΔΝΤ.

Η περίπτωση της Ισλανδίας

Ο Stuckler παίρνει το παράδειγμα της Ισλανδίας ως «εναλλακτική λύση. Υπέστη τη χειρότερη τραπεζική κρίση στην ιστορία της, οι τρεις από τις μεγαλύτερες τράπεζές της κατέρρευσαν και το συνολικό χρέος της εκτινάχθηκε στο 800% του ΑΕΠ -πολύ χειρότερα από ό,τι οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα αντιμετωπίζει σήμερα, σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της. Και υπό την πίεση των δημοσίων διαμαρτυριών, ο πρόεδρός της έθεσε το θέμα αντιμετώπισης της κρίσης σε ψηφοφορία. Περίπου το 93% του πληθυσμού αποφάσισε ότι δεν πρέπει να πληρώσουν την απερισκεψία των τραπεζιτών με μεγάλες περικοπές στην υγεία τους και το σύστημα κοινωνικής προστασίας».

Και τι έγινε; Σύμφωνα με καθολικό σύστημα υγείας της Ισλανδίας, «κανείς δεν έχασε την πρόσβαση στην περίθαλψη και στην πραγματικότητα περισσότερα χρήματα πήγαν στο σύστημα. Δεν είδαμε καμία αύξηση στις αυτοκτονίες ή τις καταθλιπτικές διαταραχές. Οι άνθρωποι κατανάλωναν περισσότερα τοπικά ψάρια, κι έτσι η διατροφή τους έχει βελτιωθεί. Και μέχρι το 2011, η Ισλανδία, η οποία προηγουμένως κατατασσόταν ως η πιο ευτυχισμένη κοινωνία στον κόσμο, βρέθηκε στην κορυφή της λίστας και πάλι».

Αυτό που επίσης ενοχλεί τον Stuckler – ο οποίος είναι και οικονομολόγος, εκτός από εμπειρογνωμόνων της υγείας – είναι ότι ούτε η Ισλανδία ούτε οποιαδήποτε άλλη χώρα που «προστάτευε τους κατοίκους της όταν το χρειάζονταν περισσότερο» δεν το έπραξε σε βάρος της οικονομικής ανάκαμψης. «Επένδυσαν σε προγράμματα που βοήθησαν τους ανθρώπους να επιστρέψουν στη δουλειά τους», λέει, «και να σώσουν τους ανθρώπους από το να μείνουν άστεγοι. Η Ισλανδία πλέον ανθεί. Η ανεργία μειώθηκε κάτω του 5% και η αύξηση του ΑΕΠ είναι πάνω από 4% – ξεπερνώντας κατά πολύ οποιαδήποτε από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες που υπέστησαν μεγάλες υφέσεις».

sofiazgi (guardian)
__________________________________________________________
Shortlink: http://wp.me/p1eFQy-2nO

Gallery | This entry was posted in Austerity, Health, Politics, Society and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s